Start restauratie historische daken Noorderpershuis

Noorderpershuis historische foto (genomen tussen 1892 en 1914) © Beeldbank Haven van Antwerpen

Op 10 augustus start de restauratie van de historische daken van het Noorderpershuis aan de Kattendijkdok-Oostkaai (Cadixwijk). De werken maken deel uit van de bredere ambitie om dit waardevolle industriële erfgoed te behouden en klaar te maken voor een nieuwe toekomst. De restauratie loopt naar verwachting tot het najaar van 2027.

Het Noorderpershuis, ontworpen door stadsarchitect Gustave Royers, is een beschermd monument met een rijke geschiedenis als hydraulische krachtcentrale van de haven. Met behulp van stoomkracht werd water onder hoge druk door een kilometerslang leidingnet geperst om kranen, bruggen en sluisdeuren in de haven aan te sturen. Net zoals het Zuiderpershuis dit deed voor de Zuiderdokken en Scheldekaaien.

De daken worden gereinigd en gerestaureerd, met bijzondere aandacht voor de houten en metalen structuren. Daarnaast wordt de dakbedekking vernieuwd en aangepast aan de historische context. Ook het buitenschrijnwerk van de daklantaarns en kroonlijsten wordt in ere hersteld volgens het oorspronkelijke ontwerp. De dakwerken focussen op de meest waardevolle delen van de site, waaronder de voorbouw aan de Kattendijkdok-Oostkaai en de machinezaal uit 1877, de accumulator-toren en de machinezaal uit 1914 (kant Indiëstraat). Met deze ingrepen wordt een belangrijke stap gezet in het behoud en de verdere ontwikkeling van deze erfgoedsite. De restauratie van de daken past binnen een ruimer traject om het Noorderpershuis een nieuwe invulling te geven. AG Vespa onderzoekt de herbestemming van de site, met respect voor de erfgoedwaarden en de unieke identiteit van het gebouwencomplex. ​Met deze investering zet stad Antwerpen een volgende stap in het behoud van een iconisch stuk havenverleden, en in de opwaardering van het Eilandje. ​

Info over de werken is ook te vinden op www.agvespa.be. ​ ​

Middelste en onderste foto: Noorderpershuis © AG Vespa - Bart Gosselin

De Scheldehangaars noord en het Noorderterras in 't nieuw

Naar aanleiding van de grote rechttrekking van de kaaien (1877-1885) werd door stadsingenieur Gustave Royers een verhoogd wandelterras langs de Schelde ontworpen, dat boven de laad- en loszone en over de hangars liep. Deze ijzeren constructie bestond uit twee delen, de zogenaamde noorder- en zuiderterassen. De wandelaars konden vanop deze terrassen zowel de Schelde als gedeelten van de oude binnenstad overschouwen. De lengte van de Scheldeterrassen, Steenplein inbegrepen, bedroeg 600 meter. Op deze aquarel zien we rechts de gedempte Sint- Jansvliet, met ervoor de Scheldepoort, die voorheen ter hoogte van de Vlasmarkt stond. Het pas voltooide klooster met spitse kerktoren van de Recoletten is eveneens rechts te zien. (AKP-Waar is de tijd) 

Deze terrassen, aangeduid als "vastgesteld bouwkundig erfgoed"  (https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/4502). Het noordelijk deel tussen het Steen en het Noorderpaviljoen hebben een opknapbeurt gekregen. Na een grondige restauratie en nodige ingrepen aan de constructie zijn ze klaar om de komende jaren uit te groeien tot een volwaardige en aangename plek om te ontspannen voor Antwerpenaren en toeristen. Vooral de structuur van het terras kon versteviging gebruiken, maar ook de vloer en balustrade zijn nieuw. In totaal is ongeveer 450 vierkante meter vergroend met zo’n 2.000 planten (siergrassen, vaste planten en heesters) die goed bestand zijn tegen het zilte klimaat en de winderige, droge omstandigheden langs de Schelde. Er zijn ook nieuwe, vaste zitbanken geïnstalleerd en plaatsen voorzien waar passanten kunnen uitrusten. Dankzij deze nieuwe zitplekken en grote plantbakken met robuuste beplanting is het er voortaan aangenaam vertoeven  

De hangars en afdaken tussen het Steen en het Noorderpaviljoen, die sinds 1981 beschermd zijn als monument (*), zijn zorgvuldig gereinigd en oude verflagen zijn vervangen door een nieuwe afwerking in de originele kleur. De frontons en wapenschilden zijn gerestaureerd. Bovendien zijn er enkele verbeteringen doorgevoerd om de ruimte onder de hangars heel wat aangenamer en functioneler te maken. Zo zijn de bestaande lichtstraten vernieuwd en uitgebreid tot 1.378 m², waardoor meer daglicht binnenvalt. Ook de verlichting is volledig vernieuwd, en er is 7.860 m² akoestische isolatie geplaatst onder de metalen golfplaten, wat zorgt voor een veel betere akoestiek in de ruimte onder de afdaken.

Deze werken kaderen in de heraanleg van de Scheldekaaien. In het centraal deel noord, de kaaivlakte tussen Het Steen en het Noorderterras paviljoen, zal het verleden van Antwerpen terug zichtbaar worden. Ondergrondse restanten zullen opnieuw beleefbaar gemaakt worden onder de historische hangars. Zo worden delen van de Sint Walburgiskerk en de vroegere burchtmuur onder de hangars blootgelegd tot een diepte van 2,7 meter. 

(*) De bescherming als monument geld enkel voor de hangars in dit gedeelte, de andere hangars zijn vastgesteld als bouwkundig erfgoed, maar niet beschermd, wat een belangrijke nuance is.

Lees ook: Kaailine-wordt-nieuwe-groene-verblijfsplek-op-wandelterras

Ercoland verwerft gebouwencomplex aan de Wolstraat

 

AG Vespa zocht, in opdracht van OCMW Antwerpen, een koper voor de gebouwen in de Wolstraat 25 tot en met 31. Na heel wat protest en getouwtrek besloten de huidige gebruikers van het pand om zelf de hand aan de pleog te zetten. Zij lanceerde een oproep om aandeelhouder te worden van een coöperatieve vennootschap. Dit had heel wat succes en samen met andere initiatieven zoals een veiling zijn ze er in geslaagd om de nodige fondsen te werven om een bod te doen. Er was nog een tweede kandidaat-koper maar de jury heeft beslist om het gebouwencomplex te verkopen aan CV Ercoland. 

"De beoordelingscommissie stelt vast dat het project inzet op een functiemix die verder gaat dan louter wonen, met onder meer ateliers, regelmatige exposities, culturele activiteiten en een publiek toegankelijke tuin."

Samen met meer dan 2.000 burgers en organisaties mogen de initiatiefnemers verenigd onder Ercoland zich vanaf nu samen eigenaar van de Wolstraat 25, 27, 29 en 31 noemen. Een plek die ze samen voor vele volgende generaties verankeren als een plek voor verbeelding en verbinding in het hart van de stad.

En zo vervullen zij de sociale bestemming uit de originele schenkingsakte. Net zoals in 1972 Jean-Claude Block en een handvol kunstenaars deden. Ze doopten de plek Ercola. Schilders, muzikanten, filmmakers en ontwerpers werkten zij aan zij. Geen galerij. Geen programma. Geen huurcontract op papier. Het waren andere tijden...

Maar na deze stap komt het eigenlijke werk, de restauratie, en hiervoor zijn waarschijnlijk nog heel wat middelen nodig. Dus als je het nog niet gedaan hebt, volg mijn voorbeeld en koop nu een aandeel via www.ercoland.be/koop-een-aandeel.

Het complex is aangeduid als beschermd monument "Godshuis Gesticht L.J.J. Somers". Het beschermingsdossier motiveert de bescherming als volgt: "Complex geheel dat het resultaat is van de bouwgeschiedenis van het pand: elementen uit de 17de (puntgevel, galerij), 19de (onder meer de voorgevel) en begin 20ste eeuw. Als voormalig godshuis een overblijfsel van een vroegere vorm van liefdadigheid, namelijk het stichten van een godshuis waarbij gezorgd werd voor onderdak en levensonderhoud van behoeftige en/of oudere personen." (inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/4718)

Beschermd bankgebouw nu ook stilaan multifunctioneel

De voormalige Nationale Bank aan de Frankrijklei in Antwerpen werd ontworpen door Hendrik Beyaert in een exuberante eclectische bouwstijl en werd in gebruik genomen in 1879. Het is een beschermd monument. Na het vertrek van de bank in 2013 werd het iconische gebouw uit 1870 in 2014 openbaar verkocht voor ongeveer 7 miljoen euro. Het werd een van de bekendste leegstaande panden van de stad, wat er in 2017 zelfs toekwam dat het op de Vlaamse leegstandsinventaris belandde en men dreigde met boetes.  

Tegenwoordig is het pand niet langer leegstaand. De gelijkvloerse verdieping is in gebruik genomen door Donum Originals. (zie vorige bijdrage) Via de ingang aan de Leopoldplaats kan men deze zaak bezoeken. Ook de kluizenzalen zijn terug in gebruik genomen. De functionaliteit werd verder uitgebreid met een restaurant aan de zijde van de Frankrijklei. Wat er met de voormalige gouverneurswoning met statige salons (waar in 2005 nog de triller van Stan Laureyssens "Doder dan  Dood" is voorgesteld omdat het boek gaat over een fictieve overval op de Nationale bank) zal gebeuren is niet helemaal duidelijk. Kantoren, ontvangstruimten, of andere reca activiteiten?

Waar de binnenkoer vroeger een strikt functionele laad- en loszone voor geldkoffers was, is het nu omgetoverd tot een sfeervolle, laagdrempelige eetgelegenheid met een warm interieur. Voor de zomermaanden staat er bovendien een outdoor lounge op het binnenplein gepland.

"Bij Spice Bank brengen Marie en haar team een ​​verfijnde maar levendige aanpak naar de tafel in de historische omgeving van de Nationale Bank van Antwerpen. Het restaurant, gekenmerkt door gelaagde smaken en een attente gastvrijheid, is een plek waar  sfeer, smaak en oog voor detail moeiteloos samenkomen." 

(citaat van hun eigen webstek)

Deze gloednieuwe eetgelegenheid biedt een unieke combinatie van Frans-mediterrane gerechten in een toegankelijk kader. Marie Van Cauwelaert (29), die ervaring opdeed bij gerenommeerde chefs zoals Sergio Herman, heeft een indrukwekkende weg afgelegd alvorens op 5 mei de deuren van van haar eigen restaurant te openen. Zij benadrukt dat Spice Bank geen fine dining-ervaring is, maar een plek waar mensen zich thuis kunnen voelen en gewoon kunnen genieten met een glas wijn in hun hand. Alles met een simpele maar verfijnde benadering. (bron: Culinaire ambiance)

Meer informatie

Kopfoto: (c) Aero Color Systems Antwerpen

Alweer opgravingen in de binnenstad, deze keer aan de Wapper

Onder de Antwerpse Wapper zijn bij conventionele onderzoeken diverse sporen ontdekt, waaronder een verzameling van ongeveer 100 netjes gestapelde wijnflessen, een eeuwenoude rui (ondergronds riool), en mogelijke oudere sporen uit de omgeving van het Rubenshuis . De ontdekkingen dateren uit verschillende periodes. Deze opgravingen duren een kleine maand. De werken aan de Wapper lopen tot het voorjaar van 2027. Foto: Stad Antwerpen.

De wijnflessen stonden in een 17e-eeuwse kelder vlakbij de plek waar ooit een snelweg gepland was. Naast de flessen werd ook een stuk van een antieke overdekte riool (rui) blootgelegd. De opgravingen vinden plaats in fasen in het kader van de herinrichting van de Wapper, waarbij archeologen de kans krijgen het verleden in kaart te brengen. Op basis van de locatie (nabij het Rubenshuis, Wapper 9-15) is de historische verwachting hoog en kunnen er oudere sporen van bebouwing uit de omgeving aanwezig zijn. 

De onderzoeken zijn cruciaal voor het in kaart brengen van de historische gelaagdheid van de stad Antwerpen op deze specifieke locatie. (Antwerpen Morgen, Loket | Onroerend Erfgoed)

Archeologen graven resten van 16de-eeuwse citadel van Alva op

Op het Antwerpse Zuid werd vorige week archeologisch onderzoek uitgevoerd voorafgaand aan de heraanleg van de Verschansing- en Pourbusstraat. Tijdens de opgravingen kwamen er resten van interessante gebouwen aan het licht, zoals kazernes van de 16de-eeuwse citadel van Alva en van de laatste verbouwing ervan uit de 19de eeuw. Talrijke munitievondsten wijzen dan weer op het bewogen militaire verleden van de site. Voorbijgangers konden een blik op de opgravingen werpen.

Tijdens de opgravingen werden goed bewaarde resten van de originele 16de-eeuwse kazernes van de citadel aangetroffen. Een van deze kazernes deed in de 18de eeuw ook dienst als logement van de gouverneur van de citadel. Ook de muurresten van het magazijn met wapenkamer bleven bewaard, net als de resten van enkele waterreservoirs.

De archeologen vonden verder verschillende kanonskogels, mortiergranaten en onderdelen van musketten. Waarschijnlijk zijn deze interessante munitievondsten afkomstig van de zware beschieting van de citadel in 1832 door het geallieerde Franse leger, toen het fort nog steeds bezet werd door de Nederlandse troepen.

De meest recente vondsten dateren uit de 19de eeuw. Het gaat om een kazerne van het Belgisch leger, gebouwd in 1852. In die periode maakte de citadel deel uit van het Verschanst Kamp waarbij Antwerpen omringd werd door een zwaar versterkte vesting met wallen, forten en verdedigingslinies die de stad moesten beschermen tegen vijandelijke aanvallen. De plattegrond van de kazerne, de kamers, vloeren en raamopeningen zijn opvallend goed bewaard gebleven.

De Antwerpse citadel werd tussen 1567 en 1572 gebouwd door de hertog van Alva in opdracht van Filips II, als uitbreiding van de Spaanse omwalling. Het vijfhoekige fort zou de stad tegelijk beschermen en onderdrukken. Het kreeg in de volksmond dan ook snel de bijnaam ‘dwangburcht’. Meer dan drie eeuwen lang domineerde het vijf hectare grote verdedigingswerk de zuidzijde van de stad. Deze perfecte vijfhoek had op elke hoek een bastion en bood plaats aan zo’n 2000 Spaanse soldaten. In de 16de eeuw was de citadel het symbool van het streng-katholieke Spaanse gezag, dat tegenover een zelfbewust stadsbestuur stond dat godsdiensttolerantie hoog in het vaandel droeg, gezien de diverse protestantse geloofsgemeenschappen in Antwerpen.

Ook jaren later, bij de Belgische onafhankelijkheid, speelde de citadel een belangrijke rol. Na de Belgische onafhankelijkheid in 1830 bleef het Nederlandse leger in de citadel, van waaruit ze de stad beschoten . In 1832, tijdens het Beleg van Antwerpen, werd het fort door de geallieerde Franse troepen in puin geschoten om het Nederlandse leger te dwingen tot overgave. In een maand tijd werden er ongeveer 100.000 mortiergranaten en kanonskogels afgeschoten op de citadel. Hierna gaf het Nederlandse leger zich over en kwam het bouwwerk in Belgische handen. De citadel werd gerestaureerd en terug opgebouwd.

In de loop van de 19de eeuw verloor de citadel haar militaire nut, met de bouw van de nieuwe, grotere Brialmontomwalling. Uiteindelijk werd ze in 1874 afgebroken, om plaats te maken voor de nieuwe wijk Het Zuid.

De opgravingen werden uitgevoerd in kader van een heraanleg door het district Antwerpen. De Verschansing- en Pourbusstraat worden klimaatrobuust en groener ingericht, zodat ze kunnen gebruikt worden als lokale koelteplek. Daarnaast krijgen bomen meer plek om te groeien en krijgen de straten een gescheiden rioleringsstelsel met mogelijkheid tot infiltratie en opvang van regenwater.

Hierna worden ook de zone van het ziekenhuis van de citadel en de westelijke poort onderzocht, de bewaringstoestand ervan is nog niet gekend. ​

Geïnteresseerden kunnen ook heel wat informatie over de citadel terugvinden op www.antwerpenmorgen.be/nl/projecten/citadel/over.

Langs de werf staan informatieborden deze kan men hier bekijken.

Antwerpse Sint-Andrieskerk herleeft in 18de-eeuwse glorie

Minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts investeert € 505.000 in de restauratie van het Van Peteghem-orgel in de Sint-Andrieskerk in Antwerpen. Het orgel is sterk verouderd en al even buiten gebruik, maar wordt nu gerestaureerd volgens het originele 18de-eeuwse ontwerp. Op die manier zal het opnieuw klinken zoals ooit bedoeld. Ook het historische uurwerk boven de orgelkast, dat anno 2026 volledig vervuild en stilgevallen is, wordt gerestaureerd. Zo krijgt de laatgotische kerk in het hart van Antwerpen haar fierheid terug. “De Sint-Andrieskerk is een monument dat het Verhaal van Vlaanderen vertelt. We willen dat dit gebouw weer kan spreken met haar eigen stem, haar eigen orgel”, zegt Weyts. “Binnenkort kunnen de vele bezoekers uit binnen- en buitenland weer genieten van de oude luister”.

sint-andrieskerk.be (video)

Erfgoed bewaren als een goede huisvader

Erfgoed is per definitie oud en moet met de nodige zorg omringt worden. Dat kost natuurlijk heel wat geld. Enkele voorbeelden:

De Antwerpse privilegekoffer, ook bekend als de privilegiekom, is een middeleeuwse, zwaar beslagen houten kist uit circa 1350, die fungeerde als de allereerste bewaarplaats voor belangrijke stadsdocumenten en privileges. De koffer, met elf sloten voor gezamenlijk beheer, staat na een grondige restauratie op het Schoon Verdiep in het Antwerpse stadhuis. De temperatuur en het vochtigheidsniveau op het Schoon Verdiep blijken niet ideaal voor het oude hout. Daarom  komt er binnenkort een vitrinekast. Het Antwerpse stadsbestuur heeft een bestek daarvoor laten maken meld VRT nieuws. Het zou een soort stolp zijn dat over de koffer komt en de temperatuur en luchtvochtigheid constant houd. Zie geschiedenis op felixarchief.be

Het Brouwershuis, gebouwd in 1554, was het eerste waterdistributiecentrum van Antwerpen en bleef tot 1930 in gebruik. Sinds enkele jaren is men bezig met de restauratie van dit pre-industrieel erfgoed. De rosmolen en noria worden in hun oude glorie hersteld en terug operationeel gemaakt.  Een noria is een rad met emmers of waterbakken dat ronddraait en zo water schept uit het lagergelegen reservoir om het in een hoger gelegen reservoir uit te gieten. In het historische Brouwershuis zorgde een rosmolen (een ronddraaiend rad dat voortgeduwd wordt door een paard of ros) voor de aandrijvingskracht. Meer informatie op: www.agvespa.be/projecten/brouwershuis#over

De Bourla, een van de bekendste cultuurhuizen van Vlaanderen, dateert uit 1834. Het voldoet niet langer aan de hedendaagse normen van veiligheid, comfort en duurzaamheid. Ook achter de schermen mist het gebouw de technische infrastructuur die een modern theater nodig heeft. Een grondige renovatie is daarom noodzakelijk. De Vlaamse regering trekt 10 miljoen euro extra uit voor de renovatie. Daarmee stijgt de totale Vlaamse bijdrage naar 50 miljoen euro. De resterende kosten worden gedragen door de stad Antwerpen. De totale kostprijs van de werken wordt geraamd op 98 miljoen euro. (Belga). Meer details: www.antwerpenmorgen.be/nl/projecten/bourlaschouwburg/over

Antwerps Begijnhof, verborgen erfgoedparel

Het Begijnhof van Antwerpen, gelegen in de Rodestraat nabij de universiteitsbuurt, is een historische oase van rust in het drukke stadscentrum. Het oorspronkelijke begijnhof (Hof Sion) dateert uit 1240, maar lag destijds buiten de stadsmuren op de plek van het huidige gerechtsgebouw. Na de vernieling ervan in 1542, verhuisden de begijnen in 1545 naar de huidige locatie binnen de veilige stadswallen. Begijnen waren vrome, alleenstaande vrouwen of weduwen die in een religieuze gemeenschap leefden zonder de strenge kloostergeloften af te leggen. Op het hoogtepunt in de 18e eeuw woonden er ongeveer 150 tot 200 begijnen. In 1964 droegen de vier laatste begijnen het beheer van het begijnhof over aan het Bisdom Antwerpen, en verhuisden in 1968 naar het nieuwe convent. 

Het Bisdom Antwerpen herbestemde het Begijnhof tot woongelegenheid voor bejaarde priesters, alleenstaande dames en echtparen op leeftijd, Sinds het overlijden van de laatste begijn in 1986 worden de huisjes voornamelijk gebruikt als bejaardenwoningen. De kern van het Begijnhof is een centrale tuin met fruitbomen en gazons, omringd door pittoreske, witgekalkte huisjes uit de 16e en 17e eeuw. De kerk werd ingewijd in 1546. Hoewel het oorspronkelijke gebouw in 1799 werd afgebroken, is de huidige kerk een belangrijk onderdeel van het complex. Het Begijnhof is dagelijks gratis toegankelijk voor wandelaars tussen 08:00 en 18:00 uur. Er wordt van bezoekers verwacht dat zij de stilte respecteren. (Bron ChatGPT)

Het bisdom Antwerpen sluit een erfpachtovereenkomst met de stichting van openbaar nut Foundation Apollo voor het begijnhof in de studentenwijk. Dit is voor een periode van 75 jaar. De renovatie van het begijnhof zal 25 tot 30 miljoen euro kosten. Het woningaanbod wordt uitgebreid. De werken beginnen op 5 januari en zullen twee tot drie jaar duren. Foundation Apollo is nog een jonge stichting. Het is opgericht met kapitaal van de familie De Vocht. Eric De Vocht is misschien wel de bekendste telg van deze familie. Hij is de baas van projectontwikkelaar Iret die o.a. ook het Botanic Sanctuary Antwerp en het GB-center beheerd. De eerste daken worden op 5 januari al onder handen genomen. Die zijn het dringendst toe aan renovatie. De werken nemen twee tot drie jaar in beslag.

“Er zijn nu in het begijnhof zo’n 45 woningen en dat zal worden uitgebreid naar 60 tot 70 woningen”, zegt Karel Bauwens, projectverantwoordelijke bij Foundation Apollo. “Het gaat hier om marktconforme huurwoningen. Het type woningen zal zeer divers zijn. Zowel in het kleine als grote klooster komt een project van co-housing. Luxewoningen komen er niet, omdat je de woningen in het begijnhof onmogelijk tot op dat niveau kan renoveren. De huidige bewoners gaan wel op het begijnhof kunnen blijven wonen tijdens de werken.” (Bron: GVA)

Achtste editie van de provinciale Erfgoedprijs

In 2025 organiseerde de provincie Antwerpen de achtste editie van de provinciale Erfgoedprijs. Deze prijs bekroont een organisatie, vereniging of initiatief dat zich op een uitzonderlijke manier inzet voor het behoud, de ontsluiting en de beleving van het onroerend erfgoed in de provincie Antwerpen. Met deze onderscheiding wil de provincie niet alleen waardevol erfgoed in de kijker zetten, maar ook de mensen achter die inzet waarderen en inspireren. Zo stimuleert ze nieuwe initiatieven die het verleden zichtbaar verbinden met het heden en de toekomst.

Project ‘Op weg met de Antwerpse madonna’s’ wint Erfgoedprijs 2025

Het project ‘Op weg met de Antwerpse madonna’s’ van de vereniging Voor Kruis en Beeld vzw wint de Erfgoedprijs ter waarde van 10.000 euro. Dit project bouwt op bijna een eeuw vrijwilligerswerk, mensen die zich met hart en ziel inzetten voor de unieke Maria- en heiligenbeelden in de Antwerpse binnenstad. Samen met professionele partners zorgen ze voor behoud, herstel en zichtbaarheid voor dit bijzondere erfgoed. De beelden zijn vrij toegankelijk, midden in het straatbeeld, en worden op een laagdrempelige manier tot leven gebracht. Via wandelingen, lezingen en een handige wandelgids in zakformaat (foto) maakt Voor Kruis en Beeld vzw dit charmante erfgoed zichtbaar en begrijpelijk voor inwoners, toeristen, jong en oud.

Daarnaast ontvangen twee laureaten elk 5.000 euro: het Genootschap Sint-Margaretha Wintam en de Heemkring De Linde vzw uit Olen. 

Publieksprijs 2025: Universiteit Antwerpen – restauratie en renovatie site Paardenmarkt

Met 833 stemmen behaalde de Universiteit Antwerpen de meeste steun van het online publiek en ontvangt ze  de publieksprijs van 2.500 euro. In totaal werden 5.549 stemmen uitgebracht op alle kandidaten, 1.000 meer dan bij de lancering van de eerste publieksstemming vorig jaar. Het project toont hoe erfgoed letterlijk wordt opengebroken voor de stad. De Universiteit Antwerpen transformeerde het gesloten scholencomplex aan de Paardenmarkt tot een open, levendige campus waar verleden en toekomst elkaar ontmoeten. Met respect voor de historische gebouwen én oog voor hedendaagse noden ontstond een plek waar erfgoed, onderwijs en stadsleven samenkomen. Een knap voorbeeld van hoe herbestemming en vernieuwing erfgoed nieuw leven geven, én duidelijk ook het hart van het publiek veroveren.

Meer details

100 jarige ITG Prins Leopold wilt bassin in tuin restaureren

Op 7 augustus 1925 vond de eerstesteenlegging plaats van het Gebouwencomplex in art-decostijl, begrensd door Nationalestraat, Kronenburgstraat en Sint-Rochusstraat, gebouwd in opdracht van de Provincie Antwerpen, naar een ontwerp door de architecten Marcel Spittael en Paul Le Bon uit 1925, voltooid in 1933. Het uitgestrekte grondstuk met een oppervlakte van 9500 m2 was in 1921 door het provinciebestuur verworven van het Bestuur der Burgerlijke Godshuizen van Antwerpen. (Een van de voorlopers van het OCMW) Sinds april 1995 is het gebouwencomplex aangeduid als beschermd monument. (https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/5595)

De gebouwen worden omringd door geometrisch ontworpen, verzonken tuinen, getrapte parterres uit breuksteen met een octogonale fontein, een rechthoekige waterpartij en een langgerekte pergola, in combinatie met een strakke beplanting. Uit een onderzoek bleek dat het bassin aangesloten was aan een uitgebreid buizenstelsel doorheen de kliniek waarmee – door het watergordijn – bevochtigde lucht aangezogen werd en doorheen het gebouw gedistribueerd werd. Het bassin fungeerde dus als een vroege vorm van luchtverversing, een technisch hoogstandje dat zowel comfort als gezondheid moest bevorderen. Vandaag ligt het waterbassin er stil en droog bij. Het is al decennialang buiten gebruik, het buizenstelsel is niet meer intact en het kan ook niet meer met water gevuld worden, want het is lek. Het ITG wil het bassin restaureren en opnieuw waterdicht maken, in de geest van de oorspronkelijke plannen. Het zal ook opnieuw betegeld worden. 

Hiervoor diende ze een dossier in om in aanmerking te komen voor de "Erfgoed Challenge 2025" van het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium. De winnaar van de Erfgoed Challenge zal kunnen rekenen op de expertise van het KIK — onderzoek, conservatie of restauratie — ter waarde van 25 000 euro. Samen zetten we ons vervolgens in om de overige middelen te verzamelen die nodig zijn om het project te realiseren. Zij die Belgisch erfgoed belangrijk vinden kunnen hun stem uitbrengen op de webstek van het KIK: www.kikirpa.be/nl/erfgoedschatten-2025

Erfgoedjuweel 2025

De winnaars van monumentenprijs Het Erfgoedjuweel 2025 zijn bekend. Na meer dan een maand stemmen bleek "Het Archief" de grootste publiekslieveling, en de vakjury koos de Kunstenaarswoning Jespers als winnaar van deze editie. 

Publiekswinnaar "Het Archief", in de Geefsstraat, is een uniek gebouw dat voorheen het Provinciaal Archiefdepot (ontworpen in 1850 - 1851 door ingenieur Théodore Lebens) was. De vormgeving was traditioneel, maar de materiaalkeuze was revolutionair. Met het oog op brandveiligheid werd het gebouw opgetrokken met een gietijzeren binnen skelet. De gevel werd met veel oog voor detail gerenoveerd. Sinds 2022 is er een wijnbar op de verdiepingen en een bakkerij op het gelijkvloers. Wat ooit een gesloten archief was, is dus nu een open plek waar mensen elkaar ontmoeten, genieten en ontdekken. 

 

Jurywinnaar "Kunstenaarswoning Jespers" in de Marialei (2018 Antwerpen). In 1909 bouwde Eugène Geefs deze woning met atelier . Rond 1927 kocht kunstenaar Floris Jespers het pand en liet het verbouwen naar een ontwerp van architect Frits de Mont. Aanpassingen en toevoegingen van architecten en kunstenaars als Huib Hoste, Léon Stynen, Jan De Mol, Paul van Ostaijen en Floris Jespers zelf maakten van het huis een modernistisch kunstenaarsatelier. Na een renovatie van vijf jaar ademt het pand nog steeds geschiedenis. De woning toont dat erfgoedzorg en duurzaamheid hand in hand kunnen gaan. 

www.antwerpenmorgen.be/nl/projecten/het-erfgoedjuweel/over

90 jarige Sint-Laurentiuskerk in ere hersteld

Op de hoek van de Markgravelei en de Van Schoonbekestraat bevind zich de georiënteerde kerk (1) Sint-Laurentius (ingewijd op 9 augustus 1934, voorlopige aanvaarding op 3 april 1935). Het tweede gedeelte (toren, poortgebouw in Van Schoonbekestraat, dienstlokalen naast koor, verbinding met pastorie, straatafsluiting en atrium in Markgravelei) is voltooid in juli 1941.

De restauratie van de Sint-Laurentiuskerk in de Van Schoonbekestraat, Antwerpen, is een doorlopend project. In april van vorig jaar brak een nieuwe fase aan in de restauratiewerken van de Sint-Laurentiuskerk. Nadat eerder de toren en het dak onder handen werden genomen, was het nu tijd voor een gevelrenovatie- en restauratie. De herstellingswerken aan de buitengevel zijn afgerond, laat Yoni Vandecapelle, van aannemer Pit Antwerpen, optekenen in Gazet van Antwerpen. De restauratiewerken van de glas-in-loodramen zijn wel nog aan de gang. Of er nadien nog gewerkt zal worden aan de kerk, is voorlopig onduidelijk. "De komende maanden ronden we de laatste kleine details af en wordt er nog gewerkt aan de glas-in-loodramen. Die zal wellicht midden november worden afgerond. De ramen vormen de kers op de taart van de restauratiewerken.” aldus Vandecapelle. 

Hoewel er de voorbije jaren flink gewerkt werd aan de kerk, ligt er nog wel wat werk op de plank. “Er is bijvoorbeeld nog betonrot op bepaalde plaatsen. Er ook de binnenkant van de kerk is aan een restauratie toe. Maar wanneer, en of er überhaupt nog ingrepen zullen plaatsvinden, is voorlopig onduidelijk”, besluit Vandecapelle.  

(1) Een "georiënteerde kerk" is een kerk die gebouwd is volgens een oost-west oriëntatie, waarbij de apsis (het koor of altaar ruimte) zich aan de oostzijde bevindt en de hoofdingang aan de westzijde. Deze oriëntatie volgt de opkomst van de zon, wat symbool staat voor Christus als het licht van de wereld. 

Gerestaureerde kapel in centrum van Antwerpen te koop

De kapel van het voormalig klooster van de zusters Maricolen aan de Minderbroedersrui 13 (A) - vastgesteld als bouwkundig erfgoed - is gerestaureerd en staat te koop voor 1.450 000 euro. 

Opgericht door Anna Puttemans te Dendermonde in 1663, vestigden de Maricolen zich in 1671 voor het eerst in Antwerpen. In 1676 nam de zusterorde haar intrek in het huis “De Witte Roos” in de Maarschalk Gérardstraat, tot de opheffing van het klooster in 1798. Op deze plaats bevindt zich vandaag de Sint-Lutgardisschool. Eerder opnieuw gevestigd in de Blindestraat, kochten de Maricolen in 1863 een voormalig herenhuis aan de Minderbroedersrui, dat dienst deed als roepzaal van de notarissen. In 1877 werd in de diepte van het perceel een kloostergebouw opgetrokken, in 1879 de neogotische kapel, en in 1890 de huidige voorbouw. (foto) De congregatie betrok het klooster tot 2009.

Om nu te kunnen genieten van dit imposante, historische gebouw, hoef je echter niet meer in te treden in de zusterorde, want vandaag vind je hier een kleine woongemeenschap met slechts vier units.  Achteraan ligt de eenbeukige, neogotische kapel. (foto) Via de inkomhal met lift en de eeuwen ouden trap stap je binnen in jouw toekomstig heiligdom...

Bronnen: Inventaris onroerend erfgoed - Immodome (met een reeks foto's) 

Paleis op de Meir uit de stellingen

Na bijna een jaar van restauratiewerken is de gevel van het Paleis op de Meir opnieuw in zijn volle grandeur te bewonderen. De gevel langs de kant van de Meir en de Wapper was al sinds 7 augustus 2024 ingepakt in de stellingen voor de restauratie van gevel, schrijnwerk en luiken. Op 19 mei 2025 werd deze stelling afgebroken, een mijlpaal in het project. Ook op de binnenkoer van het Paleis werd er sinds 3 maart 2025 volop aan de gevel en het schrijnwerk gewerkt, daar werd de stelling begin juli verwijderd.

De focus lag oorspronkelijk op het herstel van het schrijnwerk, zo werd het hout geschilderd en waar nodig hersteld, werden versleten mastieken vervangen en kreeg ook het glas en het hang- en sluitwerk een grondige opknapbeurt. De houten luiken werden volledig geschuurd, geschilderd en roestwerend behandeld. Voor sommige luiken was de toestand zo slecht dat ervoor gekozen werd om een nieuw luik naar historisch model te vervaardigen. 

Lees het volledig restauratie proces

Verrassende archeologische vondsten bij Pomppark Zuid

Eind mei gingen de werken voor de aanleg van Pomppark Zuid van start. Tijdens de archeologische opgravingen werden de archeologen aangenaam verrast: er zijn meer restanten van de Sint-Laureispoort (foto)  in goede staat bewaard gebleven dan aanvankelijk gedacht. Ook een deel van het verdedigingswerk bij de poort, de caponnière (foto onder), werd blootgelegd. Samen vormen ze bijzondere restanten van de 19de-eeuwse Brialmontomwalling omheen de stad. 

Omwille van het belang van dit erfgoed werd in 2022 een vooronderzoek uitgevoerd om de locatie en staat van het archeologisch patrimonium in kaart te brengen. Op basis van dit onderzoek werd beslist om de restanten van deze twee toegangspoorten alvast mee te nemen in het ontwerp van het park. Ze vormen de twee hoofdtoegangen tot het nieuwe park, de vroegere doorgang wordt aangegeven door een kasseiweg, de plek van het poortgebouw door opstaande muurtjes. 

De onverwacht goed bewaard gebleven restanten zijn een opportuniteit om de erfgoedwaarde van het park te versterken. Hoe de brug en de caponnière in de toekomst een zichtbare plaats kunnen krijgen, wordt nu onderzocht. De werkzaamheden voor de aanleg van het park gaan alleszins verder. Om een goede bewaring te garanderen worden de archeologische resten nu bedekt in functie van de tijdelijke werfzone. 

Foto's ©RAAP België  Meer info 

Restauratie Sint-Andrieskerk is afgerond

Na 2,5 jaar is de restauratie van de daken en glasramen van de Sint-Andrieskerk door stad Antwerpen (AG Vespa) volledig klaar. De kerk met haar gekende lantaarntoren is nu uit de stellingen en opnieuw in haar volle glorie te bewonderen. De grote parochiekerk behoort met haar laatgotische bouwstijl en laatbarokke toren en interieur tot de monumentale kerken van Antwerpen. Dankzij een premie van de Vlaamse overheid kon AG Vespa de restauratiewerken aan de buitenzijde van dit beschermde monument laten uitvoeren. 

Aannemer Renotec reinigde ongeveer 3.400 m² gevel, en slecht metselwerk werd plaatselijk vervangen, evenals zowat 2.500 m² voegwerk. Alle glasramen, samen 775 m², werden in atelier gereinigd en gerestaureerd, en kregen voorzetbeglazing als bescherming tegen weer en wind. Ook verving de aannemer 4000 m² aan leien daken en 330 lopende meter aan goten. Het koper van alle koepels is vervangen. Hiervoor was meer dan 300 vierkante meter koperen dak bekleding nodig. Ook de bol onder het torenkruis, het torenkruis zelf en de windhaan er bovenop zijn gerestaureerd en opnieuw verguld. 

De vieringtoren (kleine toren op de kruising van het kerkgebouw - foto) werd gedemonteerd en opnieuw opgebouwd, met een nieuwe klokkenstoel voor de bestaande klok. Bij deze werken is er vastgesteld dat deze klok afkomstig is uit de beiaard van de verdwenen Sint-Michielsabdij. Ze bleek te zijn vervaardigd in 1655 door de gebroeders Hemony, belangrijke klokkengieters uit de Nederlanden.

www.sint-andrieskerk.be

Sporten in bouwkundig erfgoed "Telefooncentrale"

Er wordt volop gesport in de voormalige telefooncentrale aan de Kielsevest. De Antwerpse Fitstudio BIBI, voor en door vrouwen, is na vijf jaren uit haar voegen gebarsten, een verhuis naar een groter pand drong zich op. Sinds vorige maand huizen ze in een mooi stukje erfgoed aan de Kielsevest, langs de Singel.

 Achter de monumentale gevel schuilt een gebouw dat precies 100 jaar geleden ingehuldigd is als het ‘Bestuur van Telegraafen en Telefoonen’. Het gebouw in eclectische stijl is ontworpen door E. Baudart en is aangeduid als vastgesteld bouwkundig erfgoed "Telefooncentrale". De voorgevel heeft een centrale ingangspartij geflankeerd door risaliet vormende tuitgevels en gekoppelde rechthoekige vensters met blind boogveld. In 1988 waren er renovatiewerken  onder leiding van ir. R. Mast. 

Samen bouwen aan een gebalanceerde, gezonde levensstijl en je goed in je vel voelen met een personal trainer en diëtiste, dat zijn de doelstellingen van de Fitstudio BIBI. Meer informatie: www.bibifitstudio.be/over-bibi/

400 jarige Waterpoort met Allegorische Neptunus

 

Neptunus, God van zee en water, prijkt op de enige stadspoort die Antwerpen nog rijk is, de Porta Regia of Coninckxpoort, nu beter bekend onder de naam Waterpoort. (of de wandelende poort zoals Antwerpenaren ze soms benoemt)  In 1624 gebouwd als ereboog voor koning Filips IV aan de Vlasmarkt. Neptunus had hier een mooi zicht op de Schelde, wat als God van zee en water perfect was. Ook toen men de poort verhuisde naar de Sint-Jansvliet, door werken aan de kaaien in 1880, had Neptunis nog steeds een zicht op de Schelde. Maar toen men op die plaats het toegangsgebouw voor de voetgangerstunnel wilde bouwen, in 1933, moest men alweer een nieuwe locatie vinden. 

In 1936 werd ze uiteindelijk herbouwd op de Gillisplaats aan de Zuiderdokken. Daar was ook water, dus alles oké voor onze God van zee en water. Groot was zijn verontwaardiging toen deze dokken in 1969 werden gedempt. Na decennia op een autokerkhof, heu parking, te hebben moeten kijken, kwam vorig jaar het nieuw Zuidpark. Er zou aanvankelijk een waterpartij komen, maar die is er (nog) niet gekomen. En tot overmaat van ramp is door de heisa rond dat nieuw Zuidpark, de 400ste verjaardag van het monument ondergesneeuwd geraakt.   

Aan de tegenoverliggende zijde van het monument staat een paneel met (onleesbare) inscriptie waarboven wapenschild in drukke omlijsting met waterlijst en een klauwende leeuw aan weerszijden; een welig decor van vruchtenslingers, strikken en medaillon sluit de voorstelling af. 

(https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/83731)

Restauratie Museum Vleeshuis

Museum Vleeshuis staat voor een ingrijpende restauratie, waarbij zowel de buitenschil als het interieur van het monument en museum grondig worden aangepakt.

Zo komt er onder meer een nieuwe trappenpartij, een onthaalzone, een Stadshal en een geheel vernieuwd muziekmuseum. Na de restauratie zijn alle zeven verdiepingen/bouwlagen (-1 t/m +5) toegankelijk voor het publiek. Hier kan u de antwoorden op de meest gestelde vragen over dit project vinden.

Bron: www.museumvleeshuis.be - YouTube